Nhà xưởng quy mô nào phải lập ĐTM theo luật?

Danh mục nội dung

Khi bước vào giai đoạn chuẩn bị đầu tư xây dựng nhà xưởng, một trong những thủ tục pháp lý quan trọng nhất mà các chủ doanh nghiệp thường vướng mắc chính là hồ sơ môi trường. Rất nhiều nhà đầu tư liên hệ với ATV Construction và đặt ra câu hỏi: Nhà xưởng quy mô nào phải lập ĐTM (Đánh giá tác động môi trường)?

Để giúp các chủ đầu tư, đặc biệt là những người chưa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp lý xây dựng có cái nhìn rõ ràng nhất, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết, mạch lạc từng quy định hiện hành.

1. ĐTM là gì và vì sao chủ nhà xưởng cần quan tâm?

ĐTM là viết tắt của cụm từ “Đánh giá tác động môi trường” (tiếng Anh là Environmental Impact Assessment – EIA). Nói một cách dễ hiểu nhất, đây là một bản báo cáo khoa học nhằm phân tích, dự báo những tác động (cả tích cực lẫn tiêu cực) của một dự án nhà xưởng đối với môi trường xung quanh khi nó được xây dựng và đi vào hoạt động.

Lợi ích thiết thực của việc lập ĐTM đối với doanh nghiệp

Nhiều chủ đầu tư thường nghĩ việc lập báo cáo ĐTM chỉ là một thủ tục hành chính đối phó. Tuy nhiên, trên thực tế, báo cáo này mang lại nhiều lợi ích sống còn cho nhà xưởng:

Đảm bảo tính hợp pháp: Đây là cơ sở bắt buộc để dự án được cấp Giấy phép xây dựng và Giấy phép môi trường sau này. Không có ĐTM, dự án không thể khởi công hợp pháp.
Tránh rủi ro tài chính: Việc xả thải sai quy định bị phát hiện sau khi nhà xưởng đi vào hoạt động sẽ dẫn đến các án phạt hàng trăm triệu đồng, tháo dỡ công trình hoặc buộc dừng sản xuất.
Tối ưu hóa thiết kế nhà xưởng: Quá trình lập ĐTM giúp chủ đầu tư nhìn nhận rõ nguồn phát thải (nước thải, khí thải). Từ đó, đơn vị thiết kế có thể bố trí hệ thống xử lý ngay từ đầu trên bản vẽ, tránh tình trạng đập phá, sửa chữa tốn kém về sau.
Tạo dựng uy tín thương hiệu: Một nhà máy đạt chuẩn môi trường sẽ dễ dàng vượt qua các đợt kiểm tra của đối tác nước ngoài, mở rộng cơ hội xuất khẩu và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

ĐTM giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và phát triển bền vững

Ảnh: (Nguồn Internet)

2. Giải đáp chi tiết: Nhà xưởng quy mô nào phải lập ĐTM?

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, không phải mọi nhà xưởng đều phải lập Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Việc xác định một dự án có phải lập ĐTM hay không bên cạnh việc dựa vào diện tích xây dựng hoặc tổng vốn đầu tư, còn phải căn cứ vào nhiều yếu tố khác như: nhóm dự án đầu tư, mức độ rủi ro đến môi trường, công suất sản xuất và yếu tố nhạy cảm của khu vực đất xây dựng.

Cụ thể, các dự án nhà xưởng bắt buộc phải lập báo cáo ĐTM thường rơi vào Dự án nhóm I và một phần của Dự án nhóm II.

2.1 Các dự án nhà xưởng thuộc Nhóm I (Bắt buộc lập ĐTM cấp Bộ)

Dự án nhóm I là những dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao. Nếu nhà xưởng của bạn rơi vào các trường hợp dưới đây, việc lập ĐTM là bắt buộc 100%:

Nhà xưởng có quy mô công suất lớn thuộc loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm cao: Ví dụ như các nhà máy luyện kim, nhà xưởng dệt nhuộm, nhà xưởng sản xuất giấy, bột giấy, hóa chất, phân bón, thuộc da… có công suất xả thải lớn.
Nhà xưởng sử dụng đất có yếu tố nhạy cảm về môi trường: Bất kể công suất hoạt động là bao nhiêu, nếu nhà xưởng của bạn được xây dựng trên diện tích đất có yêu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ 2 vụ trở lên (diện tích lớn), đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thế giới… thì đều thuộc Nhóm I.
Nhà xưởng yêu cầu di dân, tái định cư quy mô lớn: Các cụm nhà xưởng, khu công nghiệp cần giải tỏa và di dời trên 10.000 người ở miền núi hoặc trên 20.000 người ở các vùng khác.

2.2 Các dự án nhà xưởng thuộc Nhóm II (Bắt buộc lập ĐTM cấp Tỉnh)

Dự án nhóm II là những dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường. Đây là nhóm phổ biến nhất đối với các doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam.

Dự án có loại hình sản xuất nguy cơ ô nhiễm môi trường với công suất trung bình: Mặc dù sản xuất hóa chất, dệt nhuộm, mạ kẽm… nhưng quy mô công suất ở mức trung bình (theo Phụ lục của Nghị định 08/2022/NĐ-CP).
Dự án không thuộc loại hình ô nhiễm cao nhưng có quy mô diện tích lớn: Những nhà xưởng lắp ráp linh kiện điện tử, cơ khí, may mặc (không nhuộm), kho bãi… nhưng có diện tích sử dụng đất lớn (thường từ 50 hecta đến 100 hecta trở lên) hoặc có lưu lượng nước thải ra môi trường lớn (từ 500 m3/ngày đêm trở lên).
Nhà xưởng khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng: Các trạm nghiền xi măng, khai thác đá, cát sỏi làm vật liệu xây dựng với công suất vừa phải.

3. Các loại hình nhà xưởng thường xuyên phải đối mặt với quy định lập ĐTM

Để bạn dễ hình dung hơn, ngoài quy mô về diện tích và lưu lượng xả thải, tính chất ngành nghề sản xuất quyết định rất lớn đến việc nhà xưởng có phải làm báo cáo ĐTM hay không. Dưới đây là các ngành nghề “nhạy cảm” thường xuyên nằm trong danh sách bắt buộc:

Nhóm ngành công nghiệp nặng và hóa chất: Đây là nhóm đứng đầu trong danh sách kiểm soát nghiêm ngặt của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Các nhà xưởng thuộc nhóm này bao gồm:

Nhà máy sản xuất phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật.
Nhà xưởng tinh chế, chiết nạp xăng dầu, hóa dầu.
Nhà máy luyện kim, đúc phôi thép, mạ kim loại, sản xuất ắc quy.

Nhóm ngành công nghiệp nhẹ nhưng xả thải nước lớn:

Nhà xưởng dệt, nhuộm vải, in ấn hoa văn trên vải.
Nhà xưởng thuộc da (chế biến da động vật).
Nhà xưởng sản xuất bột giấy, giấy từ phế liệu.

Nhóm ngành chế biến thực phẩm, nông lâm thủy sản: Nước thải từ quá trình chế biến thực phẩm chứa lượng lớn chất hữu cơ, gây mùi hôi thối và phá hủy môi trường nước nếu không xử lý:

Nhà xưởng chế biến thủy hải sản (đông lạnh, làm mắm, sấy khô).
Nhà máy sản xuất đường, bột ngọt, cồn, rượu bia.
Nhà xưởng giết mổ gia súc, gia cầm quy mô công nghiệp.

Nhiều ngành sản xuất bắt buộc lập ĐTM để đáp ứng quy định môi trường

Ảnh: (Nguồn Internet)

4. Khi nào nhà xưởng được miễn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường?

Không phải mọi dự án xây dựng nhà xưởng đều phải lập báo cáo ĐTM. Với các dự án có quy mô nhỏ hoặc ít tác động đến môi trường, doanh nghiệp có thể chỉ cần thực hiện các thủ tục môi trường đơn giản hơn.

Dự án nhóm III: Không phải lập ĐTM, nhưng phải xin Giấy phép môi trường trước khi đưa dự án vào hoạt động. Ví dụ như xưởng gia công cơ khí nhỏ, xưởng may không có công đoạn nhuộm hoặc giặt tẩy, xưởng lắp ráp điện tử trong khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung.
Dự án nhóm IV: Không phải lập ĐTM và cũng không cần Giấy phép môi trường. Chủ đầu tư chỉ cần thực hiện đăng ký môi trường theo quy định. Nhóm này thường là kho chứa hàng hóa hoặc xưởng lắp ráp đơn giản, không phát sinh nước thải công nghiệp và ít ảnh hưởng đến môi trường.

5. Thời điểm bắt buộc phải lập và trình duyệt báo cáo ĐTM

Một sai lầm rất phổ biến của nhiều doanh nghiệp là tiến hành san lấp mặt bằng, xây dựng nhà xưởng trước rồi mới lo đi làm hồ sơ môi trường. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Theo Luật Bảo vệ môi trường, việc lập báo cáo ĐTM phải được thực hiện đồng thời với quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tài liệu tương đương của dự án đầu tư.

Cụ thể hơn, Quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM là căn cứ bắt buộc để cơ quan nhà nước có thẩm quyền:

Quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.
Thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế cơ sở.
Cấp Giấy phép xây dựng nhà xưởng.

Do đó, bạn phải hoàn thành hồ sơ này trước khi khởi công xây dựng.

6. Quy trình 4 bước lập báo cáo ĐTM cho nhà xưởng chuẩn nhất

Quá trình lập báo cáo ĐTM đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật sâu rộng. Các chủ đầu tư thường không tự làm được mà phải thuê đơn vị tư vấn môi trường có năng lực. Quy trình cơ bản bao gồm 4 bước như sau:

Bước 1: Khảo sát hiện trạng và thu thập dữ liệu

Đơn vị tư vấn sẽ tiến hành xuống tận vị trí dự kiến xây dựng nhà xưởng để khảo sát. Mục đích là để biết “bức tranh môi trường” trước khi có dự án ra sao. Đồng thời, họ sẽ thu thập các tài liệu về thiết kế kỹ thuật, quy trình sản xuất dự kiến của nhà xưởng từ chủ đầu tư.

Bước 2: Đánh giá tác động và đề xuất giải pháp kỹ thuật

Dựa trên dữ liệu đầu vào (công suất, lượng nguyên vật liệu, quy trình máy móc), các kỹ sư môi trường sẽ dự báo khi nhà máy hoạt động sẽ sinh ra bao nhiêu m3 nước thải/ngày, bao nhiêu tấn rác, nồng độ khói bụi ra sao. Từ đó, họ đề xuất cụ thể việc thiết kế hệ thống xử lý nước thải, hệ thống lọc khí thải, quy trình lưu trữ rác thải nguy hại sao cho đạt tiêu chuẩn hiện hành.

Bước 3: Tham vấn ý kiến cộng đồng và chuyên gia

Báo cáo ĐTM không chỉ do doanh nghiệp tự viết tự duyệt. Pháp luật quy định chủ dự án phải gửi văn bản tham vấn ý kiến của Ủy ban nhân dân cấp xã/phường nơi thực hiện dự án và cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp. Mọi ý kiến phản đối hay đồng thuận từ người dân đều phải được ghi nhận vào báo cáo.

Bước 4: Nộp hồ sơ và bảo vệ trước hội đồng thẩm định

Sau khi hoàn thiện cuốn báo cáo dày hàng trăm trang, chủ đầu tư nộp hồ sơ lên Sở Tài nguyên và Môi trường (hoặc Bộ TN&MT tùy cấp độ quản lý). Một Hội đồng thẩm định gồm các nhà khoa học, chuyên gia môi trường và đại diện ban ngành sẽ được thành lập. Chủ đầu tư và đơn vị tư vấn phải thuyết trình, bảo vệ tính khả thi của các biện pháp xử lý ô nhiễm trước hội đồng để được thông qua.

7. Rủi ro và mức phạt khổng lồ khi trốn tránh lập ĐTM

Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, mức phạt đối với hành vi không có Quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường là vô cùng cao:

Phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với hành vi không thực hiện ĐTM trước khi xây dựng đối với dự án thuộc thẩm quyền phê duyệt của Ủy ban nhân dân cấp Tỉnh.
Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng đối với dự án thuộc thẩm quyền phê duyệt của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Hình phạt bổ sung: Đình chỉ hoạt động triển khai dự án, đình chỉ thi công xây dựng từ 06 đến 12 tháng. Yêu cầu buộc phải thực hiện tháo dỡ công trình đã xây dựng trái phép (nếu có).

Lưu ý: Mức phạt tiền trên áp dụng cho cá nhân. Nếu chủ đầu tư là tổ chức/doanh nghiệp, mức phạt tiền sẽ nhân đôi (có thể lên tới 500.000.000 đồng).

Chi phí lập ĐTM luôn thấp hơn rất nhiều so với chi phí xử phạt vi phạm

Ảnh: (Nguồn Internet)

8. Các câu hỏi thường gặp của chủ đầu tư về thủ tục làm ĐTM

8.1 Thời gian lập và thẩm định ĐTM mất bao lâu?

Đối với các dự án thông thường, thời gian từ khi bắt đầu lấy mẫu khảo sát đến khi viết xong báo cáo mất khoảng 30 – 45 ngày. Sau khi nộp hồ sơ, cơ quan chức năng có thời hạn từ 30 – 45 ngày làm việc để tổ chức hội đồng thẩm định và trả kết quả. Như vậy, tổng thời gian lý tưởng nhất rơi vào khoảng 2,5 đến 3,5 tháng. Do đó, chủ đầu tư cần tính toán thời gian kỹ lưỡng để không làm trễ tiến độ khởi công.

8.2 Doanh nghiệp có thể tự làm ĐTM được không?

Luật quy định chủ dự án đầu tư có thể tự mình lập báo cáo ĐTM nếu đáp ứng đủ các điều kiện về nhân sự chuyên môn (có bằng cấp về kỹ thuật môi trường, có chứng chỉ kỹ năng…). Tuy nhiên, việc này rất khó đối với các công ty sản xuất đơn thuần. Lựa chọn tối ưu nhất vẫn là thuê các tổ chức dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp để đảm bảo tiến độ và tính chính xác của hồ sơ.

Như vậy, bài viết trên đã giúp bạn giải đáp trọn vẹn và chi tiết nhất thắc mắc nhà xưởng quy mô nào phải lập ĐTM. Việc xác định đúng đối tượng, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý về môi trường ngay từ giai đoạn sơ khởi không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro phạt hành chính nặng nề mà còn khẳng định uy tín, tầm nhìn phát triển bền vững của dự án. Đặc biệt, việc lồng ghép các phương án xử lý môi trường vào thiết kế kỹ thuật từ sớm sẽ giúp bạn tiết kiệm được rất nhiều chi phí thi công.

Nếu bạn đang có quỹ đất, chuẩn bị đầu tư xây dựng nhà máy và cần một đơn vị tổng thầu am hiểu sâu sắc cả về pháp lý, kiến trúc lẫn biện pháp thi công, hãy liên hệ ngay với ATV Construction qua hotline 0931 89 99 22. Với kinh nghiệm triển khai đa dạng các dự án công nghiệp, chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn thiết kế, thi công, tư vấn quản lý dự án nhà xưởng trọn gói, giúp chủ đầu tư an tâm tối đa và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư một cách tốt nhất.